header photo

۲١ آذر نهضتی نتیجه سینده یارانان ملی حکومتین آپاردیغی اصلاحات

 

۲١ آذر نهضتی نتیجه سینده یارانان ملی حکومتین آپاردیغی اصلاحات

ايران خالقلاری­نين تاريخينه قيزيل خطلرله حک اولونموش ۲١ آذر نهضتينين ٧۴-جی ايلدونومو ياخينلاشير. اونون آکتوآلليغی و سون مقصدی اوغروندا گئدن مبارزه بوگون ده داوام ائدير. بو محتشم نهضتين اصيل تشکيلاتچيیسی اولان بؤيوک انسان سيد جعفر پيشه­وری او زامان "نهضتيميز و دونيا سياستی" آدلی مقاله­سينده ۲١ آذر نهضتينين ملی خصوصيتلريندن دانيشارکن يازيردی: "بو مسأله­يه کيچيک باخماق اولماز. فارس متعصبلری هميشه چاليشميشلار دونيايا بيلديرسينلر کی، آذربايجانليلارين اؤزلرينه مخصوص ديل، ادبيات و خصوصيتلری يوخدور. بؤيوک نهضتيميز بو آخماقجاسينا اويان تبليغاتا سون قويدو. حتی بيزه سياسی سببلره گؤره مثبت نظرلرله باخماق ايسته­مه­ين آمريکا و انگليس مطبوعاتينين مهم قيسمی حس ائديب آنلادی کی، فارس متعصبلری­نين ادعاسی دوغرو دئيلدير. آذربايجان خالقینين اؤزونه مخصوص ديلی ايسه فارس ديلی­نين بير شعبه­سی اولماييب، تماميله آيری ديلدير. بئله آذربايجانليلارين طرز- تفکر و آداب معاشرتی هيچ وجه ايله فارسلارلا جور گلمز. بو خالق ترقی ائديب دونياسين معاصر خالقلارينا يئتيشمک اوچون اؤز ديلی، اؤز آداب و رسومو اوزه­رينده ايرلی گئتمه­ليدير. ملی حقوقلار اوغروندا اوزون ايللر مبارزه آپاران آذربايجان خالقی بوتون دؤورلرده آياغا قالخميش و بو دفعه قطعيتله سلاحلی عصيانا ال آتدی. بو عصيان ١٣۲۴-جو ايلين آذر آيينين ۲١-ده غلبه ايله باشا چاتدی. آذربايجان ملی حکومتی ياراندی."

آذربايجان ملی حکومتينين دموکراتيک ماهيتيندن استفاده ائدن آذربايجان خالقی دونيانين باشقا مترقی اؤلکه­لرينده ملی مختاريت قازانان خالقلار کيمی اؤزونو اداره ­ائتمه­يه نائيل اولدو. ملی دموکراتيک دؤولت ترکيبينده اؤز ملی حقوقلاريندان- سياسی، اقتصادی و مدنی حاقلاريندان ملی شرائطه ايغون اولاراق اؤلکه­ده ياشايان بوتون خالقلارين تام برابر شکيلده استفاده ائتمه­سی تأمين اولدو.

آذربايجان اقتصادياتینين اساسينی تشکيل ائدن تورپاق و کندلی مسأله­سی يارانان ملی حکومتين اقتصادی برنامه­سينده مهم يئرلردن بيرينی توتدوغو اوچون تورپاغين هشتاد فائيضيندان چوخو بؤيوک ملکدارلارين و اون ايکی فائيصيندن آرتيق خالصه و وقف اداره­لرينين الينده اولان تورپاقلار آلينيب، کندلريميزده حکم سورن، اورتا عصر قايدا-قانونلاری شرائطينده ياشاماغا مجبور ائديلن کندليلره عوض­سيز پايلاندی.

بو عدالتلی قرار آغير و چوخ­سايلی وئرگيلر و روسوملاردان تنگه گلميش کندلی کوتله­لرين ظلم و اؤزباشيناليقدان قورتاردی. کندليلرين پايمال اولموش حقوقلارينين قانونی شکلده کندليه­ قايتاريلماسینين برپاسی جمعيتده راضيليقلا قارشيلاندی. زحمتکش خالقلارين تفکرلرينده ملی حکومته قارشی اساسلی رغبت اوياندی

اقتصاديات و مدنی انکشافی آرتيرماق اوچون حکومت طرفيندن ايلک دفعه اولاراق ياراديلان "فلاحت بانکی" مهم رول اوينادی. يوخسول کندلیلره اکين-بيچين و کند تصرفاتی وسائيطی آلمان اوچون بانکين اوزون ­مدتلی بورج پول وئرمه­سی يوخسول کندليلرين آغير گونده مهم داياغی اولدو. بو عظمتلی حادثه­نين تأثيری اؤلکه­نين حدودلاريندان اوزاقلاردا سسلندی و مترقی انسانلار طرفيندن رغبتله قارشيلاندی.

ايرانين بير سيرا خالقلاری کيمی آذربايجان خالقی­نين داواملی اولاراق مدنيتی حاکيم طبقه طرفيندن تاپدالانيردی. خالقين دوغما ديلی تحقير اولونوردو. ادبيات و اينجه­صنعتی کسکين مقاومته راست گلردی. يئرلی نانکورلارين و فارس شوونيستلرينين انکارچيليغا معروض قاليردی.

۲١ آذر نهضتی استبداد رژيمينه سون قويدوقدان سونرا حکم سورن ملی ظلمين بو آلچالديجی فورماسینين کؤکونو کسدی. آذربايجان دموکرات فرقه­سی­نين رهبرلی­يی آلتيندا گؤستريلن ملی مجليس و ملی حکومت مدنيتينيزين، او جمله­دن معارف، ادبيات، موسيقی، رسامليق و خالق ياراديجيليقلاری­نين يوکسلمه­سينه قايغی گؤستريرديلر. ملی حکومتين عظمتلی و مهم آدديملاريندان بيری آناديلی­نين دؤولت ديلی سويه­سينه قالديريلماسی ايدی.

آذربايجان ملی حکومتی ١٣۲۴-جو ايل دی آيينين ١۶-دا تاريخی قرار چخارتدی. ١۰ ماده­دن عبارت اولان همين قراردادا دئييليردی کی،" خالقيميزين دؤولت دستگاهينا ياخينلاشديرماق و عمومی احتياجاتينی ساده بير صورتده آنلاماق و همچنين ملی ديل و ملی مدنيتينيزين ترقی و تکامل يوللارينی تميزله­مک اوچون بوگوندن اعتباراَ آذربايجاندا آذربايجان ديلی رسمی دؤولت ديلی حساب اولونور."

 جدی چتينليکلره باخماياراق تکجه بير فاکتی نظره چاتديرماقلا کفايتلنديرير کی، او زامان ملی حکومت خالقين معارفلنمه­سينی نظره آلاراق ١٣۲۵-جی تدريس ايلینين سون ربعی اوچون آييرديغی ايلليک بودجه­دن ايکی دفعه چوخ ايدی. ملی حکومتين معارف ساحه­سينده­کی جدی ايشلريدن بيری ده اجباری و پولسوز تحصيل آلماق، ساوادسيزليغی لغو ائتمک ايدی.

ايللر بويو تحصيل آجليغی چکن خالق کوتله­لری ايچريسيندن چيخان ناموسلوو شرفلی اوغول-قيزلاريميزين مادی و فيزيکی کؤمکليکلری سايه­سينده آز بيز زامان کسيينده ۴۰۰-ه ياخين يئنی مکتبلر تيکيلدی. اون­لارلا مکتب تعمير اولونونوب يارارلی حالا گتيريلدی. گلن تدريس ايلی اوچون مينلرله مکتبين تيکيلمه­سی نظرده توتولدو. خالق ملی حکومتی اؤز حکومتی حساب ائديردی. اونا گؤره وطنپرور انسانلار ۲۰۰۰-دن آرتيق شخصی حسابلاريله مکتب تيکديريب ملی حکومتين معارف ناظرینين اختياريندا قويدولار. ملی حکومت بيرينجی دفعه تبريز، اورميه، اردبيل، ماراغا، زنجان، خوی و اهرده تربيه ائولرب آچيب صاحب­سيز و يئتيم اوشاقلاری توپلادی. تبريزده­کی قوشون ائوی اوشاق ائوينه چئوريلدی. بو ايشله علاقه­دار تبريز شهرينده ايکی اينترنات مکتب آچيلدی. بونلاردان  بيرينه ١۴ ياشينا کيمی اينترنات – باغچايا ٣ ياشينا کيمی اولان ١۰۰ نفر کؤرپه­لر حمايه­يه آليندی. بو اوشاق تربيه ائولرينين نزدينده ١۵ چارپاياليق معالجه اوجاغی آچيلدی. اوشاق ائولرینين و تربيه اوجاقلارينين  آچيلماسی و فعاليت گؤسترمه­سی اوچون ملی حکومت ١۵ ميليون ريال مبلغينده پول آييردی.

١٣۲۵-جی ايل خرداد آييندا ملتيميز و وطنيميزين تاريخينده ايلک دفعه اولاراق آذربايجان دؤولت دارالفنونو آچيلدی. آذربايجانين اوغول و قيزلاری بو علم-مدنيت اوجاغينا داخيل اولوب اکثريتی تقاعد و راحات ياتاقخانه ايله تأمين اولوندولار. تأسيس اولونان بو علم اوجاغی ايللر کئچسه ده بئله خالقين ۲١ آذر نهضتينین يادگاريدير و شبهه­سيز او زامان و بوگون خالقيميزين مدنی حياتيندا گؤرکملی يئرلردن بيرينی توتور. چونکی هر بير ملتين ديريلی­يينی اونون کئچميشی، بوگونو و گله­جه­يی دائيما عکس ائتديرير.

ملی حکومت بشر جمعيتينده عالی يئرلردن بيرينی توتان قادين- آنا- قادين ارتجاعچی دؤولت و خرافاتچی دين خاديملری طرفيندن وئريلن " جسم ضعيف" و ناقص­العقل لقبی  رد ائديب و او سون قويدو. قادينا وئريلن بو تحقيرائديجی آد لعنت­لندی. قادينلارلا کيشيلر آراسينداکی فرق آرادان قالديريلدی. و برابرليک حقوقو حکم­فرما اولدو. بير سيرا عملی تدبيرلره ال آتيلدی. ايشله­ين قادينلار اوچون ايش يئرلرینين نزدينده اوشاقلی قادينلار اوچون اوشاق باغچالاری، اوشاق ائوی و استراحت، مشغله اوتاقلاری، يويونما و ساير بونلار کيمی  خيرلی اوتاقلارين آچيلماسینا ايمکان ياراندی. حاميله قادينلار اوچون خصوصی قايغیکئشليک نظره آليندی. زحمتکش قادينا حاميله­ليک زامانی و دوغوشدان سونرا وئريلن معزونيت دونيايه­ گلميش کؤرپه­نی ساغلام بؤيوتمک اوچون بوتون امکانلار يارانماسی نظرده توتولدو. سود­امر اوشاغی اولان آنايا ايش زامانی اوشاقی اميزديرمک اوچون وقت و پول يارديمی وئريلدی. حاميله و سود­امر اوشاغی اولان قادينين آغير ايشده، ائله­جه­ده ضررلی فابریکلار محيطينده ايشله­ديلمه­سی قطعی قاداغان اولوندو.

قادينلارين تام آزادليغا چيخماسی اوچون آذربايجان دموکرات فرقه­سینين و ملی حکومتين گؤردويو تدبيرلر بوتون ايراندا سسلندی.  ايران قادينلارينين حقوقلارينی مدافعه ائدن جمعيت، تهراندان ملی حکومتين باشچيسی سيد جعفر پيشه­وری­نين آدينا گؤندری­يی تلگرامدا ايران قادينلارينين سئوينجينی بيلديردیره­رک يازيردی: "جمعيت سيزه و دموکرات فرقه­سينين باشقا رهبرلرينه اؤز صميمی تشکولرينی بيلديرير. چونکی سيزين سعیینيز و فداکارليغينينز نتيجه­سينده  قادينلارين عصرلر بويو دوچار اولدوقلاری محروميت زنجيريندن آزاد اولمالارينا، اونلارين سئچکيده اشتراکينا و باشقا اجتماعی حقوقلار الده ائتمه­لرينه شرائيط ياراندی."

ملی مطبوعات و کوتله­وی معلومات واسيطه­لرينين گوندن-گونه چيچکلنيب چوخالماسينا شرائيط يارادان و قايغی گؤسترن ملی حکومت دؤورونده تبريز، اردبيل، اورميه و زنجان شهرلرينده ۵۰-دن آرتيق ملی ديلده قزئت، ژورنال چاپ اولونماغا باشلادی. تاريخده ايلک دفعه آنا ديلينده دؤولت دارالفنونو، دؤولت درام تئاتری، کمالدين بهزاد آدينا صنعت موزئیی، دؤولت راديو استانسياسی، دؤلت فلارمونياسی، خالق ياراديجيليق بيرلی­يی ياراندی. آذربايجان يازيچيلارينين، موسيقی­چيلرينين، رساملارينين ياراديجی تشکيلاتلاری ياراندی. آنا ديلينده يوزلرله مکتب آچان، آبادليغا، صحيه­يه بؤيوک ديققت يئتيرن ملی حکومتين گؤردويو ايشلر حقيقتا ديققته­شايان و حيرت­ائديجی ايدی. 

او دؤورده قصداَ پهلوی رژيمی­نين فکر وئرمه­دی­يی زاماندا ملی مدنيتين انکشافينا تکان وئرمک اوچون ياراديجی تشکيلاتلارين فعاليتینه بؤيوک و ضروری احتياج وار ايدی. بو تشکيلاتلارين يارانماسی، بونلارا ملی حکومتين قايغی­سی نتيجه­سينده قيسا بير زامان کسيينده اؤز بهره­سينی وئردی. بوگونکو چيچکله­نن جوشقون و مضمونجا دولغون اثرلرين ميدانا چيخماسی محض ۲١ آذر نهضتينين قاباقجيل ايدئيالاريله باغليدير.

ملی حکومت قورلدوغو دؤورده آذربايجاندا آز-چوخ سايدا اولان صحيه اوجاقلاری دئمک اولار کی، تماميله باغلانميشدی. اونون طبی آوادانليغی غارت ائديلميش، کادرلارینين بير چوخو هايا-کويه دوشه­رک آذربايجانی ترک ائتميش و کيچيک بير سايی ايسه ايشدن ال چکميشدی. طبی خدمت خصوصی آداملارين الينه کئچميشدی. ملی حکومت کادرلارین توپلانماسينی، اونلارين ايران حکومتی طرفيندن وئريلمه­ين امک حاقینين وئريمه­سينی، ايشه داخل اولمالارينی تشکيل ائتدی. کادرلارين حاضرلانماسی اوچون علمی-تجروبی محکم بير اوجاغين اولماسينی نظره آلاراق ايلک دفعه اولاراق تبريزده يئنی فعاليته باشلايان دارالفنونون طب شعبه­سينه ۶۰ نفر اوغلان و قيزلارين قبول اولونماسينا موفق اولدو.

ياخين زاماندا تبريز شهرينده معاصر دارالفنونون بناسينين تيکينتيسی اوچون ايکی ميليون بش يوز مين تومن پول آيريلدی. بونونلا بئله ملی حکومت دئمک اولار کی، تبريزين بوتون محله­لرينده قيسامدتلی طب باجيلاری حاضرلاماق مقصديله کورسلار تشکيل ائتدی.

١٣۲۵-جی ايلين  آبان آييندا کورس دينله­ييجيلرينين سايی ۲٨۰ نفره چاتدی. و اونلاردان ١۲۰ نفری يئنی ايشه باشلادی. يئنه همين ايلده تبريزده ٣ ايلليک اورتا طبی مکتب آچيلدی و بو مکتبه ۷۰ نفر قبول اولدو. ١٣۲۵-جی ايلين مهر آييندا تبريزده ٣ ايلليک ماماليق مکتبی آچيلدی و بيرينجی کورسا ٣۰ نفر قيز قبول اولوندو. واختيلا آذربايجانی ترک ائديب مرکزه گئدن حکيملرين چوخو قاييداراق ايشلمه­يه باشلادی. بونا گؤره ده ١٣۲۴-جو ايلده دؤولت صحيه سيستمينده بوتون آذربايجاندا ۴٩ نفر حکيم چاليشيرديسا، آذربايجان دموکرات فرقه­سينين ايلدونومونه قدر مدتده بو رقم ١٩۶ نفره چاتدی. ملی حکومت قورولانا قدر بوتون آذربايجاندا اولان خسته­خانالاردا سايی ۷۰ عدد خسته چارپاییسی مؤوجود اولدوغو حالدا، قيسا مدت عرصينده بو چارپاييلارين سايی ٨ يوزه چاتدی.

اؤلکه­نين بير سيرا شهرلرينده ملی حکومت بير ايل عرضينده ٣۵ خسته­خانا، پوليکلينيکا و آمبولاتوريا و ٣٨ فبلدشيرليک منطقه­سی آچدی. بئله­ليکله هرگاه کئچميشده هر ۷۰ مين نفره بير خسته­خانا چارپايیسی دوشدويو حالدا، بير ايل عرضينده گؤرولن جدی تدبيرلر سايه­سينده  وضعيت ده­ييشيب هر ۶۲۵۰ نفره بير چارپايی دوشدو.

واختيلا ١۲ عدد چارپايی­سی اولان تبريز دوغوم ائوی­نين چارپاياسينين سايی ١۵۰ عدد چاتديريلدی. کئچميشدن ميراث قالميش يولخوجو خسته­ليکلره قارشی او جمله دن، تراخوما، کئچل­ليک، قوتورلوق و باشقا يولخوجو خسته­ليکلره قارشی مبارزه گوجلندی. دری- زهروی خسته­لر اوچون ١۰۰، روحی- نئورولوژی خسته­لر اوچون ٣۰ چارپاياليق يئرلر تشکيل ائديلدی. تبريزين بوتون محله­لرينده ٨ پوليکلينيکا فعاليته باشلادی. تبريز، اورميه اردبيل، خوی، زنجانداکی پليکلينيکالارين نزدينده رنتگئن اوتاغی، تبريز "شير و خورشيد" و " ابوعلی" اردبيل، اورميه، شبستر و خوی خسته­خانالاريندا فيزوتروپوتيک اوتاقلار، کلينيک-دی­آقنوستيک لاباراتوريالار و ايلک دفعه اولاراق آذربايجاندا تبريز "شير و خورشيد" خسته­خاناسی نزدينده پاتولوژی آناتوميا شعبه­لری آچيلدی. آذربايجان خسته­خانالاری يانيندا، او جمله­دن تبريز ۲۵، خوی ۲۰، اورميه ١۰ و اردبيل ١۰ جراحلیق خسته­لر اوچون چارپاييلار دوزلدی. تبريزين بوتون پليکلينيکالاريندا اور- گؤز خسته­ليکلری شعبه­سينين و گؤز خسته­لی­يی اوتاقلاریندا ١٣۲۵-جی ايلين خرداد آيينا کيمی ۵۲۲٨ نفر خسته ­معالجه اولدولار. اورميه، خوی، اردبيل، شبستر و ميانا شهرلرينده تراخوما ايله مبارزه شبکه­لری ياراندی.

 قيزديرما ايله مبارزه ده بوتون باتاقليقلارين قورودولماسی و اونلارين يئرينده آغاجلار اکيلمه­سی پلانی حاضرلاندی.

دری-زهروی و کئچل­ليکله مبارزه ده بير سيرا تأثيرلی تدبيرلر حياتا کئچيريلدی. تبريزده ١۰ چارپاياليق دری-زهروی شعبه­سی، تبريز، اورميه، اردبيلده دری-زهروی ديسپانسيانری آچيلدی. آذربايجانين  هر يئرينده کئچل­لی­يه قارشی مبارزه تشکيل ائديلدی. خسته­لی­يه مبتلا اولموش اوشاقلارين معالجه­ اولونماسی اوچون تبريز، خوی و اورميه شهرينده رنتگئن اوتاغی ايشه باشلادی. چيچه­يه قارشی مبارزه گوجلندی. ١٣۲۵-جی ايلين آلتی آی عرضينده ٣۶۰ مين نفره چيچه­يه قارشی پيوند ائديلدی. گله­جکده آچيلاجاق ميکروبيولوژی اينستيتونون اساسينی قويماق مقصديله تبريز شهرينده ميکروبيولوژی لاباراتورياسی آچيلدی. بورادا پيوند مقصديله زرداب و واکسينلر حاضرلاماق اوچون لازيمی آوادانليق گتيريلدی.

ملی حکومت فهله صينفينين امک و ساغلامليغینی قوروماق اوچون تأثرلی تدبيرلر گؤردو. بير ايل عرصينده ملی حکومتين انسان نامينه گؤردويو و نظرده توتدوغو عظمتلی ايشلردن قیصاجا  قيد اولوندو. بو دنیزدن داملانی گؤرن آمريکالی ج.فور يازيردی: " ملی حکومتين بير ايلده گؤردويو ايشلری رضا شاه رژيمی ۲۰ ايلده ده گؤره بيلمزدی. اونا گؤره کی، دامارداکی قان تورک قانی، ملته و وطنه باغلی قان اولمالی ايدی. هم ده سيد جعفر پيشه­ورينين اطرافينداکی انسانلارين چوخو آغير مبارزه يولو کئچميش متانتلی انسانلار ايدی."

ملی حکومت قيسا مدت عرضينده گؤردويو ايشلر ساکت شرائيطده حياتا کئچيرلميردی. بير طرفدن داخلی ارتجاع، ديگر طرفدن شاه و اونون طرفدارلاری اولان و بوگون دمکراتيا پرده­سی آرخاسيندا انسان حقوقلاريندا دم ووران، افغانستان و عراقدا معصوم اوشاقلاری، قوجالاری قانينا غلطان ائدن آمريکا- انگليس يانکی و لردلاری آذربايجان ملی حکومتینی دئويرديلر.

ملی حکومتین سقوطوندا حقیقتا آذربایجان خالقینا دیوان توتولدو. دئمک اولار کی، شاه طرفدارلاری، مرتجع بئیلر-خانلار و اونلارا حمایه چیخان آمریکا-انگلتره دؤلتلری طرفیندن میلتیمیزه سوی­قیریم توره دیلدی. خالقیمیزین مبارز اؤولادریندان ٣۰ مین نفر حدودوندا قتله ییتیریب و ٣۰۰۰۰۰ مین نفرینی ایسه ایرانین ان پیس آب-هواسی اولان منطقه لرینه سورگون ائتدیلر. اون مینلرله اؤلکه نی ترک ائتمه یه مجبور اولدولار. بو وحشیلیکلرده آنا دیلینده اولان بوتون کتاب و نشرلری یاندیریب یاخدیلار. بشر تاریخینده بئله وحشیلیکلره آز راست گلینیر.

آما خاطرلاتماق لازیمدیر کی، خالقمیزین یئنی نسلی بو توره دیلن دهشتلری اونوتمامیشدیر. چونکی، بوگون یئنی نسل خالقین خلاصی یولوندا بوتون اراده  ایله اوز مبارزه سینی دوام ائتدیریر. قطعیتله دئمک اولار کی، بو نسیل کئچمیش نسیلدن داها دا گوجلو خالقین آزادلیغی یولوندا عزم و اراده ایله مبارزه ائدیر. بو مجادله ده خالقمیزین قهرمان اؤلادلارینا اوغورلار دیله ییریک

Go Back

Comment